Saturday, July 8, 2017

হিতেন শৰ্ম্মাৰ দিনলিপি - ৩ (তৃতীয় অধ্যায়)

মালিগাঁও চাৰিআলিত বাছৰ পৰা বিশ মিনিট আগতেই নামিলোঁ। আজি চাকৰিৰ প্ৰথম দিন। অলপ সোনকালে গৈ নাপালে বৰ বেয়া কথা হব। সেই ভাবিয়েই অলপ সোনকালে ওলাইছিলোঁ ৰূমৰ পৰা। চিটি বাছৰ পৰা নামি খোজ দিলোঁ অফিচৰ ফালে। উদ্দেশ্য দেৱৰাজ এণ্ড চন্স কম্পেনী। মোৰ কৰ্মক্ষেত্ৰ। আজিৰ পৰা মোৰ অন্নদাতা, সন্মান ৰাখোতা। মূল পথৰ পৰা বাঁওফালে নামি যোৱা সৰু গলিটোৰে সোমাই গ’লোঁ। একেবাৰে বোৱাৰী পুৱাই যেন হৈ আছে ইয়াত। গলিটোৰ পৰা ৫০ মিটাৰমান সোমাই গৈয়ে এটা জৈন মন্দিৰ। তাৰ পৰা ভাঁহি আহিছে জৈন ধৰ্মাৱলম্বী মানুহ কেইজনমানে তেওঁলোকৰ প্ৰথামতে কৰি অহা প্ৰাৰ্থনাৰ শব্দ। লগত বহুত বাদ্যৰ জুনজুননি। সেইফালে এপা চালোঁ। এক প্ৰশান্তি লাগি গ’ল মনটো। মন্দিৰ পাৰ হৈয়ে গতে গা লাগি থকা কিছুমান জুপুৰী। সেই জুপুৰীৰ বাটে ঘাটে কিছুমান অৰ্ধ উলংগ ল’ৰা ছোৱালী দৌৰাদৌৰি কৰি আছে। তাৰ পৰা পোনে পোনে এটা ৰাস্তা সোমাই গৈছে বাঁওফাললৈ। এটা বাই-লেন। সেইফালে এপাক চালোঁ। হয়তো কিছুমান বনুৱাৰ বাসস্থান সেয়া। কিবা কৰি থাকিব পৰাকৈ সজাই লোৱা। এবেলা এমুঠিৰ বাবে কিমানযে সংগ্ৰাম চলে এইবোৰৰ পৰাই। এয়াও এক জীৱন।

নাই, আজি আৰু বেলেগৰ কথা নাভাৱো। আজিৰ তাৰিখত মই আৰু মোৰ উদ্দেশ্যই হৈছে প্ৰথম আৰু প্ৰধান। হাতৰ ঘড়ীটোলৈ চালোঁ। এতিয়াও পোন্ধৰ মিনিট আছে। আৰু মাত্ৰ কেইমিটাৰমান দূৰতেই মোৰ কৰ্মক্ষেত্ৰ। চোলাটোলৈ চালোঁ। ঠিকেই আছে। সাক্ষাৎকাৰ দিবলৈ অহা সময়ৰ দৰে বুটামে একো কেনা লগোৱা নাই। যদিও ভালেখিনি পুৰণি, নতুনকৈ পলিচ কৰা বাবে জোতাযোৰো বেচ পৰিষ্কাৰেই লাগিছে। হাতেৰে জীপডাল চালো। ঠিকেই আছে। জপাবলৈ পাহৰি যোৱা নাই।

এক ছেকেণ্ডমানৰ বাবে ৰৈ সোমাই গ’লোঁ চৌহদটোলৈ। এক সু-উচ্চ অট্টালিকা। বহুকেইটা ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান এই অট্টালিকাত আছে। চিৰিৰে লাগে লাহে উঠি গ’লোঁ। মানুহবোৰ এতিয়াও অহা নাই। চিৰি পাৰ হৈয়ে বাঁওফালে ঘূৰি চালোঁ। নাই। সেই বিশেষ টাবটো তাত নাই। তামোল, পান, পাণমছলাৰ পিকেৰে গিজগিজাই থকা, ৰঙচুৱা বৰণ লোৱা টাবটো তাৰ পৰা হয়তো অন্য ঠাইলৈ স্থানান্তৰিত হৈছে, যিটো টাবত এটা বিশেষ সাক্ষাৎকাৰ দিয়াৰ পিছত বীৰদৰ্পে দলিয়াইছিলোঁ এটা পাপগ্ৰহ, এটা জোতাৰ ভিতৰেদি মোৰ বিবেক দংশন কৰা শিলগুটি। তাৰ ঠাইত আছে ধুনীয়া এজোপা ড্ৰেছিং ফ্লাৱাৰ। পৰিষকাৰ হৈ আছে গছজোপা ৰোৱা টাবটোও। ভাল লাগিল দেখি। অন্ততঃ প্ৰথম দিনাখনেই এক কদৰ্য অৱস্থা দেখিবৱ লগা নহ’ল যে!

চিৰিখিনি পাৰ হৈয়েই হলঘৰ লেখীয়া কোঠাটো, য’ত এদিন আমি আটায়ে অপেক্ষা কৰিছিলোঁ আমাৰ সেই প্ৰতীক্ষীত সাক্ষাৎকাৰলৈ। তাত ল’ৰা এজনে ঝাৰু দি আছে। সময় তেতিয়াও ন বাজিবলৈ দহ মিনিট। মই মাত লগালোঁ,
-অফিচ কোনফালে? – ল’ৰাজনে নিজৰ কামতেই লাগি থাকিল। মই পুনৰ সুধিলোঁ,
-এক্সকিউজ মি – এইবাৰ ল’ৰাজনে মোৰফালে মূৰ তুলি চালে।
-অফিচ কোনফালে?
-অফিচ ? কোনচা অফিচ? – দেখাত হিন্দীভাষী যেন নালাগিলেও ল’ৰাজনে হিন্দীতেই কথাষাৰ সুধিলে।
-দেৱৰাজ এণ্ড চন্স কম্পেনী !
-কোনচা?
-দেৱৰাজ এণ্ড চন্স !
-এইসা অফিচতো ইহাপে নেহী হ্যয়
-মানে? – মতলব? তৎক্ষণাত অসমীয়াতে ওলাই গৈছিল যদিও পুনৰ হিন্দীতে ক’লোঁ
-আপ ক্যু আয়ে হো?
-মুঝে নউকৰি মিলা হ্যায়।
-ইহাপে। মতলব উস কম্পেনী মে?
-জী
-আপকো ইহাপে আনে কে লিয়ে কৌন বোলা হ্যায়?
-কম্পেনী। ক্যু? য়ে অফিচ নেহী হ্যায় ?
-জী নেহী। য়েতো এক ফাংশ্যন হল হ্যায়। অঔৰ উপৰ এক লেব অঔৰ এক কালেজ হ্যায়।
-তেন্তে, -- তব কাহা হ্যায়? ভঙা ভঙা হিন্দীত কথাখিনি সুধিবও পৰা নাই, অথচ বুকুখন হমহমাই গ’ল। কি কয় ল’ৰাজনে। এয়া অফিচ নহয় ! তেন্তে ক’ত হয়? পুনৰ সুধিলোঁ,
-লেকিন মেনেতো ইণ্টাৰভিউ ইহাপেহি-
-ইহাপে এসা ইণ্টাৰভিউ বহত হোতা ৰেহতা হ্যায় জী।
-ফিৰ য়ে অফিচ ক’ত - - ??
-মালুম নেহী জী। - অগত্যা মুখত যেন ক’লা ছাই সানি ওলাই আহিলোঁ। বুকুখন ধপধপাবলৈ ধৰিছে। আজি প্ৰথম দিন। আৰু আজিয়েই কেনা লাগিল। কি কৰা যায় এতিয়া? খৰ খোজেৰে যোৱা বাটে ওলাই আহিবলৈ ধৰিলোঁ। গলিটোৰ মুখতে এখন পাণ দোকান দেখিছিলোঁ। তাতেই দুধিব লাগিব। হাতৰ ঘড়ীটোলৈ চালোঁ। ন বাজিবলৈ পাঁচ মিনিট আছে। আৰু পাঁচ মিনিটত এটা অফিচ বিচাৰি উলিয়াই তাত গৈ ৰিপোৰ্টিং কৰা ইমান সহজ হব জানো! যিমান পাৰোঁ সিমানেই খৰ খোজেৰে আগবাঢ়িবলৈ ধৰিলোঁ। সময়ৰ লগে লগে বুকুখনৰ ধপধপনিও বাঢ়িবলৈ ধৰিল। হয়তো এয়া এক অশুভ লক্ষণ। যাত্ৰাকালেই লঘূ হোৱাটো বৰ ভাল লক্ষণ নহয় – মায়ে কয়। তথাপি উপায়তো নাই। ছোৱালীজনীক সোধাও নহ’ল। এতিয়া সুধিবলৈ ৰাস্তাৰ কাষত ঘেনঘেনীয়া-পেনেপেনীয়া কেইটাৰ বাহিৰে অন্য মানুহো নাই। দোকানখনো নাপাওহে নাপাও। মুঠতে পাঁচ মিনিটৰ ৰাস্তা আধা ঘণ্টা যেন লাগিল।

অৱশেষত যেনিবা পালোঁ দোকানখন। দোকানীজনক পোনে পোনেই সুধিলোঁ-
-দাদা, দেৱৰাজ এণ্ড চন্স কম্পেনীৰ অফিচ কোনফালে?
-কি অফিচ? – আদহীয়া এজন মানুহ। তামোল কাটি থকাৰ পৰা ৰৈ কাণ থিয় কৰি মোক ওলোটাই সুধিলে।
-দেৱৰাজ এণ্ড চন্স কম্পেনী
-সেনাহান কম্পানী নাই দেখুন হা বাপা
-ইয়াতে বুলি কৈছিল। মালিগাঁওত বুলি
-তুমি নুসুইধলা কুনখিনিত?
-ডিটেলচত সুধা নহ’ল।
-কিহোৰ কম্পানী?
-কিবা টেণ্ডাৰ-চেণ্ডাৰ কৰে।
-কেনাহান টেণ্ডাৰ?
-ভালকে নাজনু
-হুহ? বৰ সমস্যা কোল্লাহা এই পুৱাখান। - মানুহজনে তামোল কটা ৰৈ দি মোৰ সমস্যাক লৈহে যেন গুৰুত্ব দিলে, এনেকুৱা লাগিল। মানুহজনক কিবা এটা ভাল লাগি গ’ল।

-ৰোবা, কিবা এটা চাপ্লায়াৰ কোম্পানী আছে সেটু গলিত। কিন্তু নামটুহে ভালকে নাজনু। মানহুগেলাই কিন্তু কিবা দাচ কম্পেনী বুলিহে কৱ শুনু। সুইধনাচুন যাই। - যদিও সঠিক নহয়, মানুহজনে এটা কম্পেনীৰ ঠিকনা মোক দিলে আৰু কেনেকৈ যাব লাগিব তাকো বুজাই দিলে। মই থেংক-ইউ বুলি কৈ তৎক্ষণাত সেইফালে গতি কৰিলোঁ। এক মুহূৰ্ততে কেতিয়াযে ৰাস্তাটো পাৰ হ’লো গমকেই নাপালো। হাতৰ ঘড়ীটো যেন এতিয়া তীব্ৰ চলমান হৈ পৰিছে। কাটাবোৰে দপদপাই দৈৰি আছে। সময়ৰ জোখে তেতিয়া নটা দহ চুইছেগৈ। হ’ল আৰু আজি। প্ৰথমদিনাই গালি খাব লাগিব। আৰু গালিতো দিয়কেই, যদি জইন কৰিবই নিদিয়ে? ভাবি ভাবি এটা গলিৰ সন্মুখত ৰ’লোগৈ। অলপ আগতে চিটি বাছ ষ্টপটো।

-কি কৰো? মানুহজনে কোৱা ঠিকনাটো হয় জানো এয়া? এই গলিটোৰ ভিতৰত যে কিবা কম্পেনী থাকিব পাৰে এনেকুৱা নালাগে দেখোন। - গলিটোৰ ভিতৰফালে চাই, গলিৰ দুয়োপাৰে থকা ঘৰবোৰ দেখি তেনে ধাৰণাই হ’ল। কিন্তু সুধিবলৈ ওচৰে পাজৰে কোনো মানুহেই নাই। কি কৰা যায় এতিয়া। পুনৰ দুখোজমান আগুৱাই গৈ পিছফালে ঘূৰি চালোঁ – কিজানিবা কোনো মানুহ আহিছেই পিছ পিনৰ পৰা। এগৰাকী মাইকী মানুহ অলপ দূৰত ৰাস্তাৰ কাষত ৰৈ আছে। হয়তো চিটি বাছৰ পৰা নামি ৰাস্তাৰ সিপাৰলৈ যোৱাৰ যো-জা চলাই আছে। সন্মুখৰ পৰা গাড়ী আহি থকা বাবে পাৰ হব পৰা নাই।

-কি কৰো! তেৱেকেই সুধো নেকি! কিন্তু তেওঁৰ ওচৰলৈ যোৱাৰ আগতে যদি তেওঁ সিপাৰলৈ গুছি যায়। - পুনৰ ইপিনে সিপিনে চালো। নাই, তেওঁৰ বাদে কোনো নাই। পুনৰ ঘড়ীটোলৈ চালোঁ। নটা পোন্ধৰ।

-নাই, এনেকৈ থাকিলে নহব। তেৱেকেই সুধিব লাগিব। মই লগে লগে ঘূৰি তেওঁৰ ফালে যাবলৈ ধৰিলোঁ। মানুহগৰাকীয়ে ৰাস্তা পাৰ হবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এবাৰ আগলৈ যায়, সিফালৰ পৰা গাড়ী আহে, পুনৰ পিছুৱাই আহে। আকৌ পাৰ হব খোজে, পুনৰ গাড়ী আহে। মই লাহে লাহে তেওঁৰ ফালে আগবাঢ়িবলৈ ধৰিলোঁ। আৰু দুখনমান গাড়ী অহা হ’লে, যাতে মানুহগৰাকীয়ে ৰাস্তাটো পাৰ হব নোৱাৰে। মনতে তেনেকৈ ভাবিলোঁ। লাহে লাহে মানুহগৰাকীৰ কাষ পামগৈ, সুযোগটো আহিল নহয়। মানুহগৰাকীয়ে একেচোঁচাতেই ৰাস্তা পাৰ হৈ সিপাৰ পালেগৈ।

-ধেৎ তেৰি। মৰ গাড়ী এইখিনি সময়হে পালিনা নাইভা – মুখৰ ভিতৰতে ভোৰভোৰাই পুনৰ উলটি আগুৱাবলৈ ধৰিলোঁ। নাই এইবাৰ বহু দূৰলৈ কোনো নাই। লাগে লাহে গলিটোৰ মুখ পালোহি। ক’তো এখন দোকানো নাই। অলপ আগুৱাই গৈ সুধি লোৱাই ভাল বুলি গলিটো এৰি আগুৱাই যাবলৈ ধৰিলোঁ। দোকানবোৰ খোলাই নাই। সিপাৰৰ দুই এখন দোকান খুলিবলৈ ধৰিছে যদিও মাজত ৰেলিং থকা বাবে ৰাস্তাৰ সিপাৰলৈ গৈ সোধা অসম্ভৱ। আগত এখন ঘুগুনী, পকৰী অথবা ম’ম’ বিক্ৰী ঠেলাগাড়ী ৰখাই থোৱা আছে যদিও গৰাকী নাই। তেনেতে ট্ৰেকাৰ এখন আহি মোৰ ওচৰতে ৰ’ল। মই চক খাই ৰৈ দিলোঁ। অন্যমনস্ক হৈ গৈ থাকোতে এতিয়াই বাৰ বাজিলহৈ। ভাগ্যে মহতিয়াই নিনিলে যে!

হঠাতে দেখিলোঁ এজনী ছোৱালী ট্ৰেকাৰখনৰ পৰা নামি আহিল। ওখ পাখ ছোৱালী। ধুনীয়া। চুলিকোছা বৰ দীঘল নহয় যদিও আটিলকৈ বন্ধা। সাজ-পাৰ চকুত লগা। হয়তো কোনোবা কম্পেনীত কাম …… কৰবাত যেন উটি গৈহে আছিলোঁ, হঠাতে সাৰ পোৱা মানুহৰ দৰে গৈ ছোৱালীজনীৰ কাষ পালোগৈ]

-এক্সকিউজ মি, এক্সকিউজ মি – ছোৱালীজনীয়ে সন্দেহেৰে মোলৈ চালে।
-আপুনি ইয়াৰে নেকি?
-হোৱাই? আপোনাক কিয়। - ছোৱালীজনীৰ ওলোটা প্ৰশ্নতহে খেয়াল আহিল যে বৰ অভদ্ৰৰ দৰে প্ৰশ্নটো সুধিলোঁ। অন্ততঃ ছোৱালী মানুহক যে এনে প্ৰশ্ন কৰাটো অনুচিত সেইকণ বুদ্ধিও মোৰ মূৰত নেখেলালে নে?
-চ’ৰী। নহয়…. মানে… মই অথনিৰে পৰা এটা কম্পেনী বিচাৰি ফুৰিছোঁ । সেই বাবেহে…

-আফুনাৰ কম্ফেনী মই পকেটত লৈ অহা নাই ধেই মিষ্টাৰ। - আকৌ লজ্জিত হোৱাৰ পাল। একেই বুদ্ধিহীনতাৰ বাবে। ইমানেই নাৰ্ভাচ হৈছোঁ, হতাশ হৈছোঁ যে কোন মুহূৰ্তত কাক কি সুধিব লাগে সেইকণ জ্ঞানো যেন নোহোৱা হৈ পৰিছে। তথাপি অনুনয়ৰ সুৰত এইবাৰ ক’লোঁ-

-বেয়া নাপাব। আজি মোৰ কম্পেনীত জইন কৰাৰ দিন। কিন্তু আহি কম্পেনীটো বিচাৰি উলিয়াবই পৰা নাই। ইপিনে নটা বজাত আহিব দিছিলে, এতিয়া চাৰে ন বাজিয়েই গ’ল। সেই বাবে বৰ হতাশ হৈছোঁ। সুধিবলৈ ৰাস্তাৰ কাষত কাকো পোৱাগৈ নাই। সেই বাবেহে আপোনাক… একে উশাহে কথাখিনি তলমূৰকৈ কৈ পেলালোঁ।
-হুইচ্চ কম্পেনী? – ছোৱালীজনী এইবাৰ অলপ নৰম সুৰত সুধিলত মূৰ তুলি চালোঁ, একে নতুন আশাত
-দেৱৰাজ এণ্ড চন্স কম্পেনী
-দাচ কম্পেনী?
-নহয়, দেৱৰাজ এণ্ড চন্স কম্পেনী।
-ক’ৰ পৰা আহিছে আপুনি?
-গণেশগুৰি
-আগতে অহা নাই এইফালে? – উত্তৰ দিয়ালৈ বাট নাচাই ছোৱালীজনীয়ে এইবাৰ বুজাই দিলে-

-এই পাণ্ডু ৰোডেৰে গৈ লেফট চাইড চেকণ্ড বাইলেন লৈ লব। তাৰ পৰা ৰাইট চাইড এটা টেম্প’ল পাব। টেম্প’ল পাৰ হৈ এটা গ্ৰাউণ্ড পাব। গ্ৰাউণ্ড পাৰ হৈ চেকেণ্ড হাউচ। তাতে এটা হৰ্ডিং পাব দাচ কম্ফেনী বুলি। তাতেই সুধি লব।

-থেংক ইউ। থেংক ইউ চো মাচ্চ। ছোৱালীজনীক ধন্যবাদ জনাই তেওঁৰ নিৰ্দেশমতে আগবাঢ়িলোঁ। কি যে পালাত পৰিছোঁ আজি। ঘড়ীত তেতিয়া নটা চল্লিশ। মই খৰ খোজেৰে ছোৱালীজনীক পিছ পেলাই আগবাঢ়িলোঁ।

প্ৰথম দিন। অথচ এঘণ্টা লেট। চাকৰি গ’ল এইবাৰো। এইবাৰ ছোৱালীজনীৰ নিৰ্দেশমতে ক’ত বা ওলাওগৈ! তথাপি আগবাঢ়িলোঁ। ছোৱালীজনীয়ে কোৱা মতেই বাইলেন, টেম্পল, গ্ৰাউণ্ড, হাউচ – আস। যিমানেই ভাবি ভাবি আগবাঢ়ি আছোঁ সিমানেই মূৰটোও টিংটিঙাই আছে। আজিকালিৰ এই বিদেশী আত্মাবোৰে ইমানেই অসমীয়া নজনা হ’লনে? কথাখিনি কওঁতে কেইটানো অসমীয়া শব্দ ক’লে! অসমীয়া শব্দৰ ইমানেই অভাৱ হ’লনে! নে ইংৰাজী কোৱাটো এতিয়া এক বিশেষ শ্ৰেণীৰ লোকৰ পৰিচয় যেন হৈ পৰিল! অথবা বিশেষ ভঙ্গীমাত অসমীয়া কোৱাতো, ঠিক ইংৰাজী ষ্টাইলত!
DAS Co. – সন্মুখত এখন প্ৰকাণ্ড বেনাৰ দেখি মই ৰৈ দিলোঁ। এতিয়া কাক সোধা যায়! ইপিনে সিপিনে চাই দেখিলোঁ, কোনো মানুহ নাই। পুনৰ বেনাৰখনলৈ চকু নিলোঁ। DAS Co., A supplier of your choice ডাঙৰ ডাঙৰ আখৰেৰে লিখা নামটোৰ তললৈ হঠাৎ চকু গ’ল। সৰু সৰু আখৰেৰে তাত লিখা আছে Devraj And Sons Company Pvt. Ltd.

এক স্বস্তিৰ হুমুনিয়াহ ওলাই গ’ল। তাৰমানে এই দাচ কম্পেনীয়েই দেৱৰাজ এণ্ড চন্স কম্পেনী! হাতৰ ঘড়ীটোলৈ চালোঁ দহ বাজিবলৈ তেতিয়াও দহ মিনিটমানহে আছেগৈ। পুৰণি আচাম টাইপ ঘৰটোৰ চৌহদলৈ সোমাই গ’লোঁ।

[ ক্ৰমশঃ ]

Wednesday, June 21, 2017

বিষ্ণু ৰাভা, জনতা আৰু আমাৰ চৰকাৰ


এক অদ্ভূত বিষয় লৈ আজিৰ এই বিষয়টো উনুকিয়াব বিচাৰিছোঁ। বিষয় বিষ্ণুৰাভা, জনতা আৰু আমাৰ বল আৰু আমাৰ চৰকাৰৰ কাম-কাজ। যোগসূত্ৰডাল মই স্থাপন কৰা বুলি ভাবিলেও পঢ়োতাই যদি কিবা কাৰণত যোগসূত্ৰডাল স্থাপন কৰিব নোৱাৰেও, মোক গঠনমূলকভাৱে দেখাই দিলেই উপকৃত হম। এই প'ষ্টত অযথা বিতৰ্ক আমাৰ কাম্য নহয়। এই প'ষ্টৰ সমূহ চিন্তাধাৰা যোগাত্মক দিশতহে কৰা হৈছে। ঋণাত্মক চিন্তাধাৰাক প্ৰাধান্য নিদি ভালখিনি বাচি লৈহে এই প'ষ্টৰ আলোচনাখিনি সামৰি লোৱা হৈছে।
প্ৰথমতে আহিছোঁ বিষ্ণুৰাভাৰ বিষয় লৈ। মেদিনি চৌধুৰীৰ ফেৰেংগাদাও নামৰ উপন্যাসখনত আমি পঢ়িবলৈ পাইছিলোঁ বিষ্ণুৰাভা আৰু জনতাৰ মাজৰ সম্বন্ধ কিমান মধুৰ। অন্য কিছুমান প্ৰবন্ধত বিষ্ণুৰাভাৰ লগত, তেওঁৰ সোঁৱে-বাৱে লাগি থকা অথবা তেওঁৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিবলৈ সুযোগ পোৱা বহুতো ব্যক্তিয়ে উল্লেখ কৰিছিল বিষ্ণুৰাভাৰ জনতাৰ প্ৰতি থকা মোহৰ কথা। বামপন্থী আছিল বিষ্ণুকাইটি। কৃষকৰ বাবে লাগিছিল, লাগিছিল নহয় খাটিছিল। ক্তেওঁৰ সমসাময়িক সমাজখনৰ আৰ্থ-সামাজিক ভেঁটিটো আছিল কৃষিভিত্তিক আৰু সেই কৃষিক জমিদাৰী প্ৰথাৰপৰা মুক্ত কৰাৰ বাবে বিষ্ণুৰাভাই দেহৰ প্ৰতিৰক্তকণাক কৃষকৰ বাবে উচৰ্গা কৰিছিল। হালোৱা ককাইৰ চোতালত বহি জনতাৰ মুখৰ মাত কাঢ়ি আনি দিছিল সংগীতৰ ৰূপ। তেনেকুৱা এটা ৰূপতেই গজি উঠিছিল কালজয়ী ৰাভা সংগীতৰ কিছুমান গীত।
"জাগ জাগ জাগ / কৃষক শক্তি দল / অ' বনুৱা সমনীয়া/ আগবাঢ়ি যাওঁ ব'ল" গাই গাই উলিয়াই আনিছিল শোষিত শ্ৰেণীক। শোষণৰ বিৰূদ্ধে বিষ্ণুৰাভা আছিল কালৰূপ, শোষিত শ্ৰেণীৰ বাবে আছিল মহাৰথ। কিন্তু সেই সময়ত বিষ্ণুৰাভাই ইমান সমাদৰ নাপালে। সেই বাবেই চাগৈ শেষ সময়তো তেওঁ পৰি ৰ'ল সৰু কোঠাটোৰ এটা কোণত, অকলে। আজিৰ বিষয় ৰাভাৰ জীৱনচৰ্চা নহয়। ৰাভাই আৰম্ভ কৰা যোগসূত্ৰডাল টানি আনি আজিৰ লগত বন্ধাহে।
যোৱা কেইবছৰমান আগলৈকে আমি দেখিছিলোঁ, আমাৰ গাঁৱে-ভূঞে প্ৰতি ঘৰে ঘৰে দিনৰ ভাগত চলে ডেকাসকলৰ আড্ডা। কিয় চলিছিল সেয়া আমি নাজানো। কিন্তু আজি যদি অলপ পিছুৱাই গৈ সেই আড্ডাৰ কাৰণসমূহ বিচাৰিবলৈ যাওঁ, তেন্তে এটা কথায়েই দেখিম, সেয়া হৈছে আমাৰ আৰ্থ-সামাজিক অৱস্থা। কাম-কাজ নাই, চাকৰি-বাকৰি নাই, শিক্ষিতসকলো পঢ়া শেষ কৰি ঘৰতেই বহিছেগৈ। বহিছে মানে আৰম্ভ হৈছে আড্ডা। কেৰম, তাচপাত, লুডু, মঙ্গলপঠা আদি বিভিন্ন সময় অতিবাহিত কৰাৰ উপায়। সেই উপায়সমূহ হয়তো তাতোকৈ অলপ ভয়াবহ ৰূপ লৈ পৰিৱৰ্তিত হৈছিল মদৰ আড্ডালৈ, জুৱাৰ ঘাটিলৈ। তথাপি কিন্তু সমাজ পৰিৱৰ্তিত নহ'ল। একেই থাকিল। প্ৰায় এটা দশক একেই থাকিল মানসিকতা। সেই শিক্ষিত নিবনুৱাসকলৰ কিছুমানে খেতি-বাতিত লাগিল। পিছে তেওঁৰ সেই আশাত চেঁচাপানী ঢালিলে বাৰিষাৰ শেষত অহা বানে। বছৰত এটায়েই খেতি হোৱা মাটিখিনিতো বানে আহি সকলো মচি লৈ গ'লহি। কিছুমানে আকৌ নিজাববীয়াকৈ ব্যৱসায়তো নামিল। পাছে, য'ত অৰ্থনীতিয়েই মন্দা, তাতে ব্যৱসায়ে কেনেকৈ ঠন ধৰি উঠিবগৈ? ফলত পুনৰ জন্ম পালে এক নতুন উপায়ে। পঢ়া-শুনাত ভাল তথা অৰ্থ্নৈতিকভাৱে সুচ্ছলসকলে ঢাপলি মেলিবলৈ আৰম্ভ কৰিলেহি ৰাজ্যৰ বাহিৰলৈ। উদ্দেশ্য চাকৰি। ৰাজ্যত সাধাৰণ চাকৰি কৰিবলৈ লাজ পোৱা স্নাতকোত্তৰসকলেও বাহিৰতৰ গৈ সাধাৰণ শ্ৰমিক পৰ্যায়ৰ চাকৰি কৰিবলৈ লাজ নোপোৱা হ'ল। লাহে লাহে তেওঁলোকে টানিলে একেবাৰে পঢ়া শুনা নোহোৱাসকলক। আৰম্ভ হ'ল এক নতুন সমস্যা। প্ৰব্ৰজন। মানৱ শক্তি লাহে লাহে আঁতৰি গুছি যাবলৈ ধৰিলে। আৰু আমাৰ চৰকাৰ?
চৰকাৰ বোলা বস্তুবিধ যেন তেতিয়া কাগজে পত্ৰইহে থাকিল। কোনো পলিচি নাই, কোনো ব্যৱস্থা নাই, কোনো আশাৰ বতৰা নাই। কেউদিশে অৰাজকতা। চুৰি-ডকাইতি, হিংসা-উগ্ৰবাদ সকলোবোৰ জয়জয় ময়ময়। কিন্তু হঠাতে যেন পট পৰিৱৰ্তন হবলৈ ধৰিলে। চৰকাৰে বহুমুখী আঁচনিসমূহ ৰূপায়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। চাকৰি ওলাব ধৰিল। চাকৰি ক'তনো পাম, পঢ়িলে কিনো হব বুলি ভবা সকলেই পুনৰাই কলেজত নামভৰ্তি কৰিবলৈ ধৰিল। সেয়া নিশ্চয়কৈ চৰকাৰৰেই কৃতিত্ব। হয়, সকলোৱে তেনেকৈয়ে কয়। যোৱা দহ-বাৰ বছৰৰ পৰা অসমৰ আৰ্থ-সামাজিক অৱস্থাটো অলপ উন্নতিৰ ফাললৈ গতি কৰিছে। আৰু তাৰ বাবে বুদ্ধিজীৱিসকলে চৰকাৰকেই কৃতিত্ব দিবলৈ ধৰিলে। কিন্তু চৰকাৰেই সকলোখিনি কৰিলেনে?
নিশ্চয় নহয়। হব নোৱাৰে। ৰাইজে থিয় নিদিলে চৰকাৰে একো কৰিব নোৱাৰে। উগ্ৰবাদৰ সমস্যাত জৰ্জৰিত অঞ্চলসমূহত ৰাইজে উগ্ৰবাদীক নিষিদ্ধ কৰিলে। ক'তা, সেইবোৰ সিদ্ধান্তত চৰকাৰেতো ৰাইজৰ পক্ষত থিয় নিদিলে, সহায় কৰিবলৈ আগবাঢ়ি নাহিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে সন্ত্ৰাসবাদ দমন নামৰ এক শ্লোগান আনি ৰাইজৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলালে। কিন্তু তথাপি ৰাইজ বহি নাথাকিল। হয়তো বাধ্য-বাধকতা অহাৰ বাবেই, নিজৰ পৰিয়াল বচাবলৈ জ্যেষ্ঠসকলে মূৰ দাঙি থিয় হ'ল। গাৱত সংগঠনৰ নামত চাউল টুটিল। চোৰ-ডকাইত ধৰি "পাব্লিক ঢুলাই" দিয়াৰ ব্যৱস্থা আহিল। ফলত বেয়া পথবোৰ পুনৰাই ভাঁজ সলাই ভালৰ ফালে আহিল। ৰাইজে নখ জোকাৰিলে আৰু নৈ বব ধৰিলে। কিন্তু এফালে এচামে সেয়া ৰাইজৰ পৰিৱৰ্তে চৰকাৰৰহে কৃতিত্ব বুলি দাবী কৰিবলৈ ধৰিলে।
বিষ্ণুৰাভাই জনতাক উলিয়াই আনিব বিচাৰিছিল, ভবা ধৰণে নোৱাৰিলে। তাৰ সলনি নাম পালে "অঁকৰা বামপন্থী" । কিন্তু সেই বিষ্ণুৰ আহ্বানক নেওচা দিয়া সমাজেই তেওঁলোকৰ উত্তৰপুৰুষৰ সহায়ত নিজেই গম নোপোৱাকৈয়ে মাৰ বান্ধি ওলাই আহিল। ওলাই আহিল আত্মনিয়োজনৰ বাবে, ওলাই আহিল আত্মপৰিচয়ৰ বাবে। প্ৰেত্যেকে প্ৰেত্যেকৰ ক্ষেত্ৰখনত যোগদান কৰি গ'ল এখন এখন সংগ্ৰামত। হয়তো এয়া বিষ্ণুৰাভাৰ সংগ্ৰামৰ লগত পৃথক সংগ্ৰাম, কিন্তু লক্ষ্য যে একেই হৈ গ'ল। উৎস যিয়েই নহওঁক, চৰকাৰে আঁচনিৰ কথা ভাবিব পৰাকৈ পৰিপক্কতা পালে। চৰকাৰে অসমৰ মগজুক লৈ ভাবিব পৰাকৈ সাহস আৰু সমল পালে, গুৰুত্ব পালে। সদাগৰ সকলেও অসমলৈ ডিঙা মেলিবলৈ ধৰিলে।
আজি (আগন্তুক এটা দশকৰ কথা কব বিচৰা হৈছে) অসম প্ৰগতিৰ পথত। এয়া কোনো ৰাজনীতিকৰ কথা নহয়, চৰকাৰৰ ফুলজাৰি নহয়। আমি অলপ মগজু লগালেই অনুধাৱন কৰিব পৰা এটা সত্বা। চৰকাৰে কি আঁচনি কৰিছে, বাদ দিয়ক সেইবোৰ কথা। কিন্তু আজি আপুনি বুকু ডাঠি কব পাৰে, অসমত উগ্ৰবাদী এতিয়া অতংকবাদী নহয়, অসমৰ পিৰালিৰ চাকি সাতগধূলিতে এতিয়া নুমাই নাযায়, শিক্ষিত অসমীয়া ডেকাই চাকৰিৰ বাবে বাট চাব লগা অৱস্থা এতিয়া আৰু নাই। অসমীয়াসকল এতিয়া নিজেই পৰিপক্ক, নিজেই একো একোখন চৰকাৰক বাট দেখুৱাই নিব পৰা শক্তি।
অসম এতিয়া বিষ্ণুৰাভাই সপোনত দেখা অসম, অসম জনতাই মাৰ বান্ধি জাগৰণ তোলা অসম, অসম ৰাইজৰ পৰিচালনাৰে পৰিচালিত চৰকাৰৰ অসম।

Tuesday, June 6, 2017

হিতেন শৰ্ম্মাৰ দিনলিপি - ২ (তৃতীয় অধ্যায়)

(২)
-হেৰা ডেকা ল’ৰা, কলৈ গৈছিলাহে? বহুদিন দেখাই নাছিলোঁ দেখোন?
-অ’ খুৰা, ঘৰলৈ হৈছিলোঁ।
-ভালেই কৰিছা দিয়া। ভাৰাটো দিয়াৰ সময়ত ঘৰলৈকে যাব লাগে। -ঘৰৰ মালিকৰ গতানুগতিক আব্দাৰ। মাহ ভৰাৰ আগে আগে হিচাপৰ খাটা লৈ বহি যোৱা মালিকৰ মুখত ভাৰাৰ টকাকেইটা মাৰি দিবৰ মন গ’ল যদিও ভাবি ৰৈ গ’লোঁ-এইবাৰ এই খাৰুচটোৰ লগত অলপ খেলায়েই যাওঁক।
-হেৰি নহয় খুৰা, টকাকেইটা এতিয়াই লব জানো? মই ভাবিছিলোঁ মাহৰ শেষৰ ফালে টকাকেইটা ল’লে আপোনাৰেই ভাল হ’লহেঁতেন। অন্ততঃ গেলামালৰ বাকীকেইটা মাৰিব পাৰিলেহেঁতেন।
-এৰা, কোনে ক’লেহে তোমাক মোৰ গেলামালৰ বাকী আছে বুলি?
-এহ, সকলোৱে কয় দেখোন। আপোনাৰ হেনো চাৰিওফালে বাকীয়েই বাকী। মই পিছে ওলোটাই ধৰিলোঁ দেই।
-তুমি কিবা ক’লা মানে?
-কমতো। কেলেই নকমহে? আপোনাৰ তাত ইমান দিন আছোঁ, আপোনাক কিবা নাজানো নে? মই ক’লোঁ, বোলো আপোনালোকেও আন দহজনৰ দৰে খুৰাক হিংসা কৰে যে মই নজনা নহয়। খুৰাৰ টকাৰ ইমান অভাৱ নহয় যে আপোনালোকৰ এই দুই-চাৰিশ টকাৰ বাকী ৰাখি ধাৰ খাব। মিছা ক’লোঁ নেকি খুৰা?
-এৰা! মানুহবোৰ বৰ বেয়াহে। মই চাধা-চিধি কও বাবে বেয়া পায়। বদনাম কৰে। পিছে কিডাল কৰিব? মাছে সাগৰৰ পানী খাই শেষ কৰিব পাৰিব জানো? কওঁক, কোনে খাটিৰ কৰে। পিছে সেই যে গেলামাল দোকনীজন, তাক ময়েই ইয়াতে আনি দোকান পাতি দিছিলোঁহি। গাঁওৰ খাব নোপোৱা ল’ৰা। এতিয়া দুপইচা হৈছেতো, সেই বাবে এই অমুকাৰ বদনাম……..
আৰু এক শেষ নোহোৱা বক্তৃতা। মানুহজন এনেয়ে ভাল। আপোনভোলা। বন বিভাগত সৰু প’ষ্টত চাকৰি কৰিছিল। পিছে কিবা কেচত ফাঁচি নিলম্বিত হৈ আছে। নিজৰ কথা কৈ ভাল পোৱা মানুহ। খংটো যদিও অলপতে উঠে, পিছত ধৰি থকা স্বভাৱটোও নাই। পইচাৰ ক্ষেত্ৰত অৱশ্যে অলপ টান। টান মানে ভাৰাঘৰৰ টকাকেইটাৰ ক্ষেত্ৰতহে টান। আৰু সেই টান স্বভাৱটোৰ বাবে আমি ল’ৰামখাই জ্বলায়ো ভাল পাওঁ। আজিও এইঅ জ্বলনে কাম দিলে। এদিন ভাৰাটো নিদিয়াকৈ থাকিব পাৰিলোঁ।
-তা, অকণ আহাচুন। হেৰিলে যাব লাগে। দৰ্হাখন ফাক কৰি মালিকৰ ছোৱালীজনীয়ে দেউতাকক মাত লগোৱাতহে তেওঁৰ ভাষন শেষ কৰিল।
-হেৰৌ, কি হেৰি হেৰি থাকহে? তহঁতে ইমানেই ভাষা বিচাৰি নাপাৱনে? বুঢ়াই ঘৰৰ ফালে গৈ গৈ কৈ থাকিল
-হব দিয়া, ইমাননু কেলেই কব লাগে। -জীয়েকেও ভোৰভোৰালে।
এখন সুখৰ সংসাৰ। সুখৰ বুলিয়েই কব লাগিব। আবেলি মাক-জীয়েক, বাপেক-পুতেক আটায়ে ৰাস্তাৰে ফুৰিবলৈ ওলায় যায়, হয়তো কেতিয়াবা বজাৰলৈ বা অইন কৰবালৈ। আজিৰ যান্ত্ৰিকতাত প্ৰাপ্তিৰ শেষ সীমনা বিচাৰি হাবাথুৰি খোৱাৰ সময়তো যিখিনি পালোঁ সিখিনি ভাল বুলি লব পৰা ঘৰখনক সুখী বুলিয়েই কব লাগিব। তেওঁলোকেই জানে প্ৰাপ্তিৰ মাদকতা। আৰু প্ৰাপ্যবোৰ তেওঁলোকে উদযাপন কৰে। বেচ আন্তৰিকতাৰে। ল’ৰা-ছোৱালীহাল স্কুল-কলেজত পঢ়ে। অৱশ্যে কোন ক্লাছত পঢ়ে, মই ভালকৈ নাজানো। নাজানো মানে জানিবলৈ আজিলৈকে আগ্ৰহো কৰা নাই। মাজে মাজে বুঢ়া-বুঢ়ীৰ লগতেই যিখিনি কথা পাতোঁ। ভাল লাগে। খোলোচাকৈ কথা পতা মানুহ বাবেই চাগৈ বৰ ভাল লাগে বুঢ়া-বুঢ়ীহালক। কেৱল ঘৰভাৰা খোজা ষ্টাইলটোৰ বাহিৰে।
-অ’ই, তই আইহলিয়ে যি? –জুনিঅ’ৰে পিছৰ পৰা মাত লগাওতেহে তত ঘূৰি আহিল।
-কিয়ো? আইভা নালগিছ্ল নেকি?
-আৰো কেইদিনমান থাকপা লাগছিল।
-চাকৰি পাইছু ৰহ। সিকাৰণে আইহলু।
-হাহাহাহা…… কি ক’লি? জুনিয়ৰে হাঁহিৰ থাকিবই নোৱাৰা হৈ পৰিল
-ইমান হাইভা লাগা কি হোল তোৰ?
-তই ইতাকলগিন কিমানটা চাকৰি ক’ল্লি ক’চুন
-ধেই। ইবাৰৰটু ৰিয়েল। কালি জইন কৰবা লাগবো
-কিহোৰ চাকৰি?
-কম্পেনী
-তোৰ কাৰণে কুনিনো আৰু কম্পেনী খুললাক?
-আছে ৰহ সেনেহেন মালো। লগ পালিহে গম পাবো
হাঁহি ধেমালিৰে পাৰ হৈ গ’ল দুটা সন্ধ্যা। এক যুদ্ধ জয়ৰ পিছৰ পৰিৱেশৰ অনুভৱত ডুবি আছোঁ মই। বহুকেইটা চাকৰিৰ কথা ক’লোঁ আজিলৈকে ভাইটিক। আৰু কৈ যোৱাৰ ঠিক পিছ মুহূৰ্ততে কাউৰীটোৱে কা-কা কৰি যায়। এইবাৰ পিছে কাউৰীও নিমাতে থাকিল। হয়তো সিও গম পাইছিল, এইবাৰ মই মিছা নহয়। এখন যুদ্ধ জয়ৰ পিছৰ এটা অপ্ৰত্যাশিত ফোন কল পাইছিলোঁ। এটা ক’ম্পেনীৰ পৰা। এটা নতুন কামৰ সন্ধান পাইছিলোঁ। জীৱনটো থান-থিত লগাবলৈ বৰ প্ৰয়োজন আছিল চাকৰিটো। পালোঁ। এতিয়া যুদ্ধ জয়ী সৈনিকৰ নিচিনা বুকু ফুলায়ো এটা কঁপনি অনুভৱ কৰিছোঁ। পাৰিমতো! নতুন কামত মই মন লগাব পাৰিমতো! তেওঁলোকৰ প্ৰত্যাশা পূৰাব পাৰিমতো! নাই, পাৰিবই লাগিব। এই সাঁকোখন পাৰ হবই লাগিব। কেণাবোৰ এইবাৰৰ পৰাই গুচাব লাগিব। বহুত কাম আছে। অলপ ষ্টেবিলিটি লাগিবই। বিশ্বাস-অবিশ্বাসৰ এই সাঁকোখন এইবাৰ পাৰ হৈ দেউতাৰ ওচৰত প্ৰমাণ কৰিবই লাগিব যে ময়ো কিবা কৰিব পাৰোঁ।
এক নিদ্ৰাহীন ৰাতি। এক অবুজ ভাৱে আৱৰি ধৰি আছে মনটো। বুজা-নুবুজা এক আৱেশে মনটো হেন্দোলনি তুলি আছে। কাইলৈৰ পৰা আৰম্ভ হব এক নতুন যাত্ৰা। এক নতুন পথক ধাৱমান হব মোৰ জীৱন। পাহৰণিত জাহ যোৱা কিছু দুস্বপ্নৰ পৰা আতঁৰি আৱহমান হব সুখৰ সংজ্ঞা। শেষবাৰৰ বাবে এবাৰ মনতে পঢ়ি গ’লো নিজৰ জীৱনৰ ইতিহাসখন। পাৰ হৈ যোৱা ধুমুহাবোৰ। আৰু আলোছায়াক। কিমানযে সপোন আছিল জীৱনটোক লৈ। আৰু? কৰ পৰা যে কি হৈ গ’ল। সুখৰ সংজ্ঞা বিচাৰি কেতিয়া যে দুখৰ সাগৰত ভৰি দিলো, গমেই নাপালোঁ। আৰু যেতিয়া অনুভৱ কৰিলোঁ বিশ্বাস-অবিশ্বাসৰ এখন সাঁকো সজাৰ কথা, তেতিয়া পাৰেই বিচাৰি নোপোৱা হৈ থাকিলোঁ। এতিয়া পাইছোঁ। এটা সৰু চাকৰি যদিও এই চাকৰিটোৱে মোৰ বাবে এডাল প্ৰশ্ৰয় হৈ ধৰা দিছেহি। তাক লৈয়েই পাৰ হৈ যাব লাগিব সময়বোৰ, পাৰলৈ। অবিশ্বাসৰ এখন দুনীয়াৰ পৰা বিশ্বাসৰ ভেঁটিলৈ। এনেকৈয়ে পাৰ হৈ যাব লাগিব আন কাকো প্ৰকাশ কৰিব নোৱাৰা বেদনাবোৰ। আৰু সেই বাবেই আজিয়েই শেষ কৰিব লাগিব সেই স্মৃতিবোৰ। কাইলৈৰ পৰা পাহৰণিয়ে আৰু মনত ঢৌ খেলাব নোৱাৰিব। পাহৰণিতেই থাকিব ইতিহাসৰ পাতবোৰ।
কাহিলীপুৱাতেই বিচনাৰ পৰা উঠি আহিলোঁ। বহুদিন আকাশখন চোৱা নাই। মোৰ প্ৰিয় আকাশ। পূৱফালৰ আকাশত তেতিয়া বেলিফুলে কলি মেলিছেহি। পশ্চিম আকাশত জোনালী তেতিয়াও হাঁহিয়েই আছে। বৰ ধুনীয়া লাগিছে আকাশখন। বৰ বিশাল যেন লাগিছে। সেই বিশালতাত গাঢ় নীলা ৰংটোৱে বৰকৈয়ে ৰিজনি খাইছে। এই নীলাখিনিৰ বাবেইতো আকাশৰ এই বিশালতা। আৰু বিশাল বাবেই হাজাৰ ধুমুহা-বৰষুণ, ডাৱৰ-গাৰ্জনিকো হেলাৰঙে নেওচিব পাৰে আকাশে। বাঁওফালে কেইটামান শালিকী উৰি গৈ ওচৰৰে ঘৰৰ তামোলজোপাত পৰিলহি। চহৰৰ মাজমজিয়াত সিহঁতেও বিচাৰি উলিয়াইছে সিহঁতৰ প্ৰিয় আশ্ৰয়। তামোলজোপাৰ পাতবোৰ ফিৰ্ফিৰীয়া বতাহত কঁপিছে। দুই এটাকৈ চৰাই চিৰিকটিয়ে মাত মাতিব ধৰিছে। কিমান সময় তেনেকৈ থাকিলোঁ, গমেই নাপালোঁ। পূৱ আকাশৰ ৰঙাফুলপাহ ইতিমধ্যে পকি উঠিছে। হঠাতে এসোঁতা ৰংচুৱা ৰশ্মি আহি মোৰ মুখমণ্ডলত পৰিলহি। আকাশেও যেন মোক নতুন কামলৈ শুভকামনা যাঁচিলে, বেলিফুলৰ ৰশ্মিৰে। মোক যেন আগবঢ়াই দিছে আগলৈ… বহু আগলৈ….

[ৰচনাকালঃ ০৬/০৬/২০১৭]

হিতেন শৰ্ম্মাৰ দিনলিপি - ১ (তৃতীয় অধ্যায়)


তৃতীয় অধ্যায়
(১)
’অনুগ্ৰহ কৰি আপোনাৰ ফোনটো ধৰক.....অনুগ্ৰহ কৰি আপোনাৰ ফোনটো ধৰক.....অনুগ্ৰহ কৰি আপোনাৰ ফোনটো ধৰক.....’ –মোবাইল ফোনটো বাজি উঠিল। তেতিয়া দুপৰীয়া সময়। ঘটি যোৱা ঘটনাবোৰৰ পিছত লাহে লাহে প্ৰকৃতিস্থ হবলৈ আৰম্ভ কৰিছিলোঁ। লাহে লাহে ঘৰৰ বাহিৰ হৈ ওচৰৰ দোকানখনৰ কাষত সজা বাঁহৰ বেঞ্চখনত বহি থাকোতেই বাজি উঠিছিল ফোনটো।
অপৰিচিত নম্বৰ। সেউজীয়া বুটামটো দবাই ফোনটো কানত ল’লোঁ।
-হেল্ল’ – সিপিনৰ পৰা এক নাৰীকণ্ঠ বাজি উঠিল
- এম আই স্পিকিং টু হিতেন শৰ্ম্মা? – শুনা নুশুনাকৈ শুনিলোঁ কথাখিনি
-হয় কৈছোঁ
-কংগ্ৰেচুলেশ্যন মিঃ শৰ্ম্মা। মই দেৱৰাজ এণ্ড চঞ্চ কম্পেনীৰ পৰা কৈছোঁ।
-ধন্যবাদ। ক’ৰ পৰা কৰিছে? নেটৱৰ্কৰ অসুবিধা। যোৱাবছৰ গাঁওখনলৈ ফোনৰ নেটৱৰ্ক আহিছেহে মাথোন। গতিকে স্বাভাৱিকতে নেটৱৰ্ক ভাঙি ভাঙি আহি আছে। মাজে মাজে দুই এটা শব্দ শুনা যায়, বেছিভাগ নাযায়েই। সেয়েহে অলপ মুকলিলৈ বুলি কানত ফোনটো ধৰি বেঞ্চৰ পৰা উঠি আহিলোঁ।
-মই দেৱৰাজ এণ্ড চঞ্চ কম্পেনীৰ পৰা কৈছোঁ।
-হয়। কওকচোন।
-আপুনি আমাৰ কম্পেনীত যে এটা ইণ্টাৰভিউ দিছিল….
-হয় ……. ভাবিলোঁ-দিছিলোঁ জানো ! এবাৰ ভালকৈ মনত পেলাবলৈও চেষ্টা কৰিলোঁ।
-চাকৰিটোৰ বাবে আপোনাক চিলেক্ট কৰা হৈছে।
কোনো ডিষ্টাৰ্বেঞ্চ নাই। কোনো নেটৱৰ্কৰ অসুবিধা নাই। গদগদকৈ কানৰ কাষত বাজি উঠিল কথাষাৰ। কিছু সময়ৰ বাবে মই তধা লাগি গ’লোঁ। মই চাকৰি পালোঁ, প্ৰায় একুৰি ইণ্টাৰভিউ দিয়াৰ পিছত। এটা পাহৰিব নোৱাৰা ইণ্টাৰভিউ। জোতাৰ ভিতৰত শিলগুটিয়ে নাচি নাচি নষ্ট কৰিব বিচৰা এক ইণ্টাৰভিউ। ষ্টেপল পিনেৰে চিলাই নিয়া এক ইণ্টাৰভিউ। মই যেন নিজকেই বিশ্বাস কৰিব নোৱাৰিলোঁ।
ছোৱালীজনীয়ে ক’ত, কেতিয়া গৈ চাকৰিত জইন কৰিব লাগিব, দৰমহা কিমান হব, কাম প্ৰধানতঃ কি কি কৰিব লাগিব বুজাই দি ফোনটো থ’লে। কিন্তু মোৰ মনটো হেন্দোলনি উঠিয়েই থাকিল। বুকুত অশান্তভাৱে কিবা এটা ধপধপনিয়ে লগ দিলে। এই মুহূৰ্তত কি কৰিম, কি নকৰিম ভাবি ইফাল-সিফালে চাব ধৰিলোঁ।
-অই, ফোনটু লৈ উঠি গেলি যি, কুনবা বিশেষ মানহোৰ ফোন আইছি না কি?
-ৰহ। ইয়াতে বিশেষ মানহোৰ ফোন আইভো! মানহে কথা ক’লি বেংপাৰ্টী বাজি থাকা দি মাতটু বাজি থাকে
-তিত্তেহ’লি উঠি গেলি দেখুন-দোকানৰ বেঞ্চত আহি বহা মৃণালে মাত লগালে।
কিন্তু বেছি সময় তাত থাকিব নোৱাৰিলোঁ। মৃণালক কমনে নকম, কমনে নকম ভাবি শেষত নোকোৱাকৈয়ে ঘৰত কাম কৰোগৈ বুলি উঠি আহিলোঁ।
এক অবিশ্বাস্য ফোন। মোৰ ফোনটো কিনাৰ পিছত চাগৈ এয়াই প্ৰথম দৰকাৰী আৰু ভাল খবৰৰ ফোন। বেছি দিন নাই। আৰু মাথোঁ মাজত দুটা দিন। দুটা দিন পিছতেই ৰিপ’ৰ্ট কৰিব লাগিব দেৱৰাজ এণ্ড কম্পেনীত। অফিচিয়েল কামখিনি কৰিব লাগিব। মাজে মাজে টেণ্ডাৰিংৰ বাবেও যাব লাগিব পাৰে। একাউণ্টচৰ বাবে মানুহ আছে যদিও অধিক ভিৰ হ’লে সহায় কৰিব লাগিব। বেংকৰ কামত সহায় কৰিব লাগিব। সময় ৰাতিপুৱা ৯ টাৰ পৰা আবেলি ৭ বজালৈ। প্ৰয়োজনসাপেক্ষে দেৰিলৈকো থাকিব লাগিব পাৰে। অফিচ যদিও গুৱাহাটীতে, কম্পেনীৰ কামত বাহিৰলৈ যাব লগাও হব পাৰে। মুঠতে অন্ত নোহোৱা কাম। শুনিলেই ভয় খাব লগা কামৰ তালিকা।
কম্পেনীৰ কাম। হবই। অলপতো প্ৰেছাৰ থাকিবই। কিন্তু এয়াইতো মোৰ প্ৰথম কাম। প্ৰথম চাকৰি। যি সময়ত এপইচাৰ বাবে খেদি খেদি, দৌৰি-ফুৰি লোকৰ ল’ৰা-ছাৱালীক শিকাই মাহৰ মূৰত প্ৰাপ্ত টকাকেইটাও পাবলৈ ৰাউচি জুৰিব লগা অৱস্থা, সেই সময়ত চাকৰিটো মোৰ বাবে কিমান গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিছে, সেয়া মোতকৈ অধিক আনে কি বুজিব ! হওক। কষ্ট হ’লেও, মাহৰ মূৰত দৰমহাকেইটাতো পাম। জুনিঅ’ৰৰ পৰা ধাৰলৈ অনা টকাকেইটাতো ঘূৰাই দিব পাৰিম। ফোনত মাক অন্ততঃ ফাকি দি কব লগা নহব যে মই অত্যন্ত ব্যস্ত।
টেবুলত থকা ঘড়ীটোলৈ চালোঁ। চাৰে ১২ টা বাজিছে। কাষৰ বিচনাত থকা ৰেডিঅ’টো জুৰিলোঁ। ধুনীয়া গান এটা বাজি আছে। কল্পতৰু অনুষ্ঠান আৰম্ভ হৈ গৈছে চাগৈ।
-বাবা। তই দেখুন ৰুমোত সুমে ৰেডিঅ’ জুল্লিয়ে। কিবা এটা নক্ৰা কিয়ো?
-কি কৰু?
-তিত্তেয়ে কৈছলু দেখুন
-কিবা কৈছলি, পাহেল্লু
-পাৰহিবিতো। কিয়ো, উঁই ভিঠাৰ মাটি আনবা কৱ নাছলু?
-ওহ। পাহেচ্ছিলুৱে। ৰহ আনু ৰহ।
-পাৰ্হিবিতো। ইমান কাম কৰি আছা-মাৰ কাটটু গাত লাগিল।
ৰহ মা। কাম কৰিম। এইবাৰ কাম কৰাৰ বাবেই যাম। তহঁতে কি বুজিবি, কাম নকৰাকৈ মই কিমান ভাগৰুৱা, কিমান ভাগৰুৱা কাম নথকা মানুহবোৰ। কাম নথকা মানুহৰ বেদনা কিমান। কাম নথকা মানুহৰ পৰাজয় আৰু তাৰ গ্লানি কিমান। তহঁতে কি বুজিবি। কেনেকৈ বুজিবি। বুজা হ’লে সেই তেতিয়াৰ পৰাই ইমান কষ্ট কৰিব লগা হ’লহেঁতেননে! কষ্টৰ বাবেই, উপাৰ্জনৰ বাবেইতো মোৰ সেই সোণালী দিনবোৰ হালধীয়া বৰণ ল’লে। মূল্যৱান সময়বোৰ যেতিয়া সমনীয়াবোৰে ঘূৰি-ফুৰি আৰামেৰে কটাইছিল, বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰলৈ চাইকেল মাৰি মইতো ব্যস্ত আছিলোঁ উপাৰ্জনৰ নামত। উপাৰ্জনৰ বাবেইতো হেৰুৱাইছিলোঁ মোৰ সপোনবোৰ, আশাবোৰ। আৰু? আৰু?? আনকি মোৰ হৃদয়খনো। ছাঁ-পোহৰৰ মাজত ডুবি যোৱা মোৰ পোখা মেলা আশাৰ কুঁহিপাটবোৰ। - নকলোঁ। মনতে প্ৰত্যুক্তি কৰি মাক একো প্ৰত্যুত্তৰ নিদিয়াকৈ উঠি আহিলোঁ উঁই হাফলুৰ মাটি বিচাৰি।
নাই। আৰু কবৰ খান্দিব লগা নহয়। অন্ততঃ নিজেই জোৰ কৰি হ’লেও আঁতৰি থাকিম আলোছায়াৰ পৰা। এতিয়া নতুন সময়। নতুনকৈ ভৱাৰ সময়। নতুন কৰাৰ সময়। নতুনত্বৰে জীৱনক গঢ় দিয়াৰ সময়। সুদীৰ্ঘ ৭-৮ বছৰৰ এক আৱদ্ধ হৈ ৰোৱা সময়ক নতুনকৈ গতিশীলতা দিয়াৰ সময়। এই নতুন সময়ত পুৰণিৰ কোনো স্থান নাই। পুৰণি সময়ৰ প্ৰৱেশ নিষিদ্ধ এই নতুন সময়ত। আৰু মাথোঁ দুদিন। দুদিনৰ পিছতেই আৰম্ভ হব সোলোক ধোলোককৈ গতি কৰি থকা বাহনখনৰ এক গতিশীল যাত্ৰা। তাৰ আগতে বহুতো কাম। টিউশ্যনকেইটা বন্ধ কৰিব লাগিব, কেইটামান নতুন চোলা কিনিব লাগিব। আৰু তাৰ পিছত? তাৰ পিছৰেপৰাই গতি। গতিৰে নিজকে উঠাই নিব লাগিব সৌৱা তালৈ, উঁই হাফলু বন্ধা নাৰিকলজোপাৰ সমান ওপৰলৈ, হয়তো তাতকৈও ওপৰলৈ। যিখিনি উচ্চতাৰ অভাৱে বহু দ-লৈকে ঠেলি দিছিল মোক, সেই উচ্চতা আহৰণেই হব মোৰ এতিয়া একমাত্ৰ লক্ষ্য। তাত কোনো আৱেগৰ স্থান নাথাকিব, স্থান নাথাকিব অতীতৰ। কেৱল গতি আৰু গতিশীলতা থাকিব সেই সময়ত। সেই সময় হব একমাত্ৰ মোৰ। গতিশীলতা মিহলাই সেই সময়েৰে মই কিনি আনিম মোৰ মধুৰ সপোন। সেই সপোন হব মই বিচৰা সপোন, মই ভৱা সপোন, মই আগতে দেখা সপোনতকৈ পৃথক মোৰ হেঁপাহৰ সপোন।
 [ৰচনাকালঃ ২৫ এপ্ৰিল, ২০১৭]

Saturday, April 22, 2017

ব'হাগ, পাউৰা গহে' আৰু আমাৰ কিছু পৰম্পৰা


নামনি অসমত ৰঙালী বিহুৰ প্ৰভাৱ কম৷ কম নহয়, আচলতে পৃথক৷ আমি দেখি অহা ৰঙালী বিহুৰ পৰম্পৰাসমূহৰ ভিতৰত প্ৰধান হৈছে গৰু বিহুৰ দিনাখন দিয়া থূপা, পাউৰা গহে, সাত শাক তোলা আদি৷ আমাৰ অঞ্চলত এই প্ৰথাসমূহ এনেধৰণে পালন কৰা হয়-

থূপা: আমাৰ সমাজত বিশ্বাস এটা আছে যে গৰু বিহুৰ দিনাৰ পৰাই গৰুত থূপা দিয়া আৰম্ভ কৰা হয়৷ এই থূপাক জাগ দিয়া বুলিও কোৱা হয়৷ গৰু বিহুৰ ৰাতিপুৱাই পানীলাও আৰু বাৰমহীয়া বেঙেনাৰে যিমান গৰু সিমানডাল মালা গঁথা, দীঘলতী পাতৰ ডাল অনা, কাতুৰী, হালধী, আমৰ কহি বতা, পঘা বতা আদিবোৰ মুখ্য কাম হৈ পৰে৷ দুপৰীয়া সময়ত ওচৰতে থকা কালদিয়া নৈলৈ দীঘলতী পাতেৰে খেদি লৈ যোৱা হয়৷ নৈত হালধী বতাৰে গা ধুৱাই ঘৰলৈ লৈ অনা হয়৷ গৰু ধুৱাই উঠি মানুহেও সেই বতাৰেই গা ধুই, অন্য লোকৰ সৈতে পানীত বুৰ মাৰি মালা আৰু দীঘলতী সালসলনি কৰে৷ আহোতে ৰাস্তাৰ ওচৰৰ পৰা বেহু, ঢেকীয়া আৰু কিছু জাৱৰ লৈ আহি থূপাৰ যোগাৰ কৰা হয়৷ সন্ধিয়া সময়ত থূপা জ্বলাই নতুন বিচনীৰে ধোৱাবোৰ গোহালিৰ ফাললৈ আৰু ঘৰৰ ফাললৈ বিচি দিয়া হয়৷ থূপাৰ অন্তত তেল আৰু কাজল মিহলাই গৰুৰ শিঙত দিয়া হয়৷ প্ৰচলিত প্ৰথা অনুসৰি, গৰু বিহুৰ দিনৰ পৰাই থূপা দিব পাৰি, বিচনী ব্যৱহাৰ কৰিব, আম খাৰ পাৰি পাৰি৷

পাউৰা গহে: আমাৰ অঞ্চলত গৰু বিহুৰ দিনাখন পাউৰা গহে তোলাৰ ব্যৱস্থা আছে৷ ঠাইভেদে পাউৰা গহেক ভঠেলি, পাৰগোঁসাই আদি বুলিও কোৱা হয়৷ গাঁওৰ কেইঘৰমান মানুহে এটাকৈ পাউৰাৰ সম্পূৰ্ণ ব্যৱস্থা কৰে৷ প্ৰথমতে একোডান বাঁহ গোটে গোটে আগ নকটাকৈ কাটি অনা হয়৷ সেই বাঁহডাল গোটেই গাতেই বিভিন্ন ৰঙৰ কাপোৰেৰে মেৰিয়াই লোৱা হয়৷ বন্ধা কাপোৰৰ একেবাৰে তলৰ ফালে মেখেলাৰ লেখীয়াকৈ এখন কাপোৰ পিন্ধাই দিয়া হয় আৰু ওপৰত পতাকা লেখীয়াকৈ কাপোৰ বন্ধা হয়৷ পৰম্পৰামতে, বাঁহৰ গাত বন্ধা কাপোৰৰ মাজত কপাহৰ পাজি এটা, তামোল পান এযোৰ বান্ধি দিয়া হয়৷ কাপোৰ পিন্ধোৱা হ'লে গোঁসাই ঘৰৰ চোতানত চাফ কৰি তাতে পুতি দিয়া হয় আৰু সাত বিহুৰ প্ৰতি দিনেই গধূলি চাকি জ্বলোৱা হয়৷ সাত বিহুৰ শেষৰ দিনা গধূলি পাউৰা নমোৱা হয়৷ প্ৰথমতে শৰাই দি হৰিধ্বনিৰে পাউৰা নমোৱা হয়৷ তাৰ পিছত কাপোৰবোৰ খুলি পুনৰ থিয় কৰাই মাটিত পৰিব দিয়া হয়৷ এনেকৈ তিনিবাৰ পৰিব দিয়া হয়৷ মাটিত পৰাৰ ফলত বাঁহৰ আগটো চিঙি যায় আৰু সেই আগবোৰ গঞাই ভগাই লৈ গৈ নাৰিকলৰ গুৰিত কোবাই পাৰৰ বাহত ৰাখে৷ লোকবিশ্বাসমতে, নাৰিকলৰ গছৰ গুৰিত কোবালে নাৰিকলৰ ফল অধিক লাগে আৰু পাৰৰ বাহত ৰখাৰ ফলত পাৰৰ জাত ভাল হয়৷

সাতশাক তোলা: সাতবিহুৰ শেষৰ দিনাখন গাঁওৰ মহিলা আৰু ছোৱালীবোৰে সাতশাত তোলে৷ সাতশাক বুলিলে আচলতে সাতবিধ শাক পাচলিবাৰীৰ পৰা তুলি অনা হয়৷ এই শাকসমূহ সাধাৰণতে খেতি হিচাপে কৰা নহয় আৰু নিজে নিজেই গজে৷ ৰাতিপুৱা সাতশাক তুলি দুপৰীয়া সকলোৱে এসাজ শাকেৰে খায়৷

পুণ্যভক্ষ: মানুহ বিহুৰ দিনাখন পৰিয়ালৰ সকলোৱে পুণ্যভক্ষ গ্ৰহণ কৰিব লাগে৷ ৰাতিপুৱা গা পা ধুই, বিহুৱান লৈ গোঁসাই সেৱা কৰি ডাঙৰক সেৱা কৰা হয়৷ সেৱা কৰি উঠি কেলেণ্ডাৰ বা পঞ্জিকা অনুসৰি, বা ওচৰৰ জনা মানুহক সুধি পুণ্যভক্ষমতে এবিধ খাদ্য খাব লাগে৷ পৰিয়ালৰ সকলোৰে বাবে পুণ্যভক্ষ বেলেগ বেলেগ হয়৷ এই ভক্ষসমূহৰ ভিতৰত নিমখ, মাহ, গুড় আদি প্ৰায়েই থাকে যদিও সেয়া নিৰ্দিষ্ট নহয় আৰু প্ৰতিবছৰে বেলেগ বেলেগ হয়৷ বিশ্বাসমতে পুণ্যভক্ষ গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত শৰীৰ নিৰোগী হয় আৰু সুস্বাস্থ্যৰ অধিকাৰী হয়৷

ৰঙালী বিহু কেৱল ৰঙৰেই উৎসৱ নহয়, ইয়াৰ লগত চহা জীৱনৰ বহুতো পৰম্পৰা জড়িত হৈ থাকে৷ নিৰ্দিষ্ট প্ৰথাৰে এই পৰম্পৰাসমূহ পালন কৰা হয়৷ এই পৰম্পৰাসমূহৰ মূল উদ্দেশ্যই হৈছে মংগল সাধন কৰা৷ যদিও আজিকালি এই পৰম্পৰাসমূহ প্ৰায় বিলীন হৈ যোৱাৰ উপক্ৰম হৈছে, তথাপি কিন্তু এই পৰম্পৰাসমূহৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম৷ আমাৰ প্ৰজন্মই বিহু বুলি যদি এই পৰম্পৰাসমূহ আগুৱাই নিনিও, বিহু বুলি বিহুগীতৰ বাহিৰে আমাৰ ওচৰত আৰু একোৱেই নাথাকিবগৈ৷

【 উক্ত পৰম্পৰাসমূহ দক্ষিণ বজালী অঞ্চলত প্ৰচলিত আৰু ঠাইভেদে প্ৰথাসমূহ বেলেগ বেলেগ】

[ৰচনাকালঃ ১৮ এপ্ৰিল, ২০১৭]